Odpocznij sobie!

Potrzeba odpoczynku

Czasy, w jakich żyjemy to czasy, które można określić czasami natłoku: spraw do załatwienia, rzeczy do zrobienia. Jednak mimo wielu jednocześnie podejmowanych działań i coraz szybszego tempa naszego życia (owej programowej dynamicznej aktywności) przytłacza nas świadomość, że owych rzeczy i spraw w ogóle nie ubywa. Przeciwnie, ciągle piętrzą się zaległości, nowe zobowiązania, zadania, wyzwania. Stojąc twarzą w twarz z przytłaczającymi nas wymaganiami, trudno jest nam, bez wyrzutów sumienia, pozwolić sobie choć na chwilę odpoczynku, na zrobienie przerwy.

Zapomnieliśmy już, że potrzebujemy mieć takie chwile przerwy od rutyny dnia codziennego; od ciągłego wyścigu z czasem, od nadmiaru obowiązków, od stresów w pracy, od kłopotów rodzinnych, zdrowotnych, finansowych.

Zapomnieliśmy, że nasza energia też nie jest wieczna. Musimy uzupełniać jej zapasy poprzez sen, odpoczynek, właściwe odżywianie i zwykły relaks. Nasze dni, wypełnione zajęciami, wysysają z nas wszystkie siły. Działając na wysokich obrotach, wykorzystujemy nasze  wszystkie zapasy: fizyczne, emocjonalne, umysłowe i duchowe. I zanim się zorientujemy, cała nasza energia zostanie zużyta.

Bycie wyczerpanym może spowodować, że nasza percepcja zostanie zaburzona, zniekształcona i nasze reakcje na innych ludzi mogą stać się negatywne (wyładujemy się na żonie czy mężu, na dzieciach czy na zwierzaku domowym). Co więcej, jeśli nic z tym nie zrobimy, to po jakimś czasie stan ten może wywołać u nas choroby fizyczne lub psychiczne (a przynajmniej zaburzenia emocjonalne).

Jesteś mądrym człowiekiem, jeśli umiesz robić sobie krótkie przerwy na odpoczynek w ciągu dnia pracy. Jeśli potrafisz zgasić światło o odpowiedniej porze i pozwolić sobie na dobry, nocny odpoczynek. Już te rzeczy pomogą ci zadbać o zapas twojej energii na każdy dzień i uzdolnią cię do bycia bardziej produktywnym i zadowolonym.

Myślę też, że jest dobrą rzeczą nauczyć się, jak można organizować sobie takie krótkie „przerwy” w życiorysie - każdego dnia - aby nie zwariować, nie wypalić się, nie paść na zawał czy udar… Aby po prostu żyć i pozwolić żyć innym.

Wspomnę, że taką regenerującą przerwą może być chwila spędzona z Bogiem. Brat Wawrzyniec wyznaje: Całkowicie zanurzony w moim pojmowaniu Bożego majestatu, miałem w zwyczaju zamykać się w swojej kuchni. Tam, w samotności, po zakończeniu wszelkich koniecznych prac, oddawałem się modlitwie na cały czas, jaki pozostał mi do podjęcia innych obowiązków. (w „O praktykowaniu Bożej obecności”)

Niewątpliwie warto zanurzyć się w modlitwie nawet w czasie tych krótkich chwil, które inni poświęcają przerwie na papierosa. Warto też pomyśleć o korzyściach - odświeżona perspektywa, jaśniejszy ogląd, odzyskana energia, duchowa gotowość!

Ktoś inny dał następującą radę - prosta, ale jakże pomocna. (Nie podaję nazwiska, ponieważ zdania, co do autorstwa są podzielone - dodatki w nawiasach są moje.) Codziennie należy przeczytać jeden dobry wiersz (a na pewno werset z Biblii), obejrzeć piękny obraz (albo spojrzeć na dzieło Stwórcy), posłuchać lekkiej piosenki (albo samemu zaśpiewać pieśń uwielbieni; zachęcam do słuchania Radia Chrześcijanin - kanały muzyczne), porozmawiać serdecznie z przyjacielem (wysłać mail lub SMS, a przede wszystkim nie zapomnieć o rozmowie z Bogiem).

Również badania medyczne wykazały, że istnieją pewne, pomagające w radzeniu sobie z przepracowaniem, ze zmęczeniem i stresem techniki. Są to: spacer, ćwiczenia gimnastyczne, siłownia, jogging, długa kąpiel z bąbelkami, głaskanie domowego pupila, modlitwa. To wszystko może pomóc nam w odzyskaniu jasności umysłu, wewnętrznego pokoju i dobrego samopoczucia. Ale są też inne, tu nie wymienione, miłe sposoby na odpoczynek, do których równie gorąco zachęcam. Naszym zadaniem jest odkryć to, co najlepiej na nas działa. Ustalony w naszym kalendarzu (i przestrzegany) czas na odpoczynek i relaks jest w stanie odmłodzić naszego ducha i nasze ciało.

Ujmując to obrazowo - w naszym codziennym, zabieganym życiu potrzebujemy świateł stopu. Nasze przeciążenie pracą i napięty grafik potrzebują tego szczególnego „zaburzenia” - w postaci czasu na odpoczynek i czasu na refleksję. Bez tych rzeczy możemy poważnie zachorować na którąkolwiek z chorób spowodowanych stresem (chorób naszych czasów): nadciśnienie, wylew, zawał, wrzody żołądka, rak w różnej postaci… Aby nie skończyło się tak, jak w swoim wierszu ujmuje to Katarzyna Zychla:

szybko

w szklanych pałacach

po krętych schodach z marmuru

wbiegają codziennie

szybko

garnitur koszula i krawat

dobrane nienagannie

służbowy laptop

szybko

na biurku zdjęcie w kosztownej ramce

żona dzieci i pies

dzwonią na chwilę bo klient już czeka

szybko

lat trzydzieści nie więcej

ocenia lekarz bez emocji

zawał tak nagły

szybko

w szklanych pałacach

nie ma czasu na życie

służbowy uśmiech gaśnie

szybko

wieczność

trwa

długo...

Zwolnij tempo

Szybko, szybko, szybko… czytamy w wierszu. Rzeczywiście, żyjemy w tak szybkim tempie, że bardzo rzadko udaje nam się przejść na jakiś wyższy poziom, odmienny od tego powierzchownego, pobieżnego i płytkiego, jaki każdego dnia nam towarzyszy. Przekartkowujemy książki i czasopisma. Pobieżnie przyjmujemy wszelkie informacje. Surfujemy po programach telewizyjnych. Kupujemy „fast foody” w „drive-through” i zjadamy je, jadąc w kierunku kolejnego miejsca przeznaczenia. Słuchamy strzępków ‘newsów’ i opinii w nocnych wiadomościach. Na poczcie głosowej osób, do których dzwonimy, zostawiamy 30 sekundowe wiadomości. Zapominamy, jaki jest dziś dzień lub nie potrafimy przypomnieć sobie, co działo się wczoraj. Wszelkie dane, opinie, uwagi jakie przechowujemy, jakie jesteśmy w stanie przechować, można zapisać na formacie najmniejszego rozmiaru samoprzylepnych karteczek.

W Ks. Jeremiasza (8:6b) znalazłam taki obraz: Każdy pędzi na oślep w swoim biegu, jak koń cwałujący w bitwie.  Jest to smutne podsumowanie powyższych rozważań.

Spróbuj tak czasem po prostu nic nie robić. Zamknąć się przed światem. Wyłączyć telefon, telewizor. Zapomnieć o Internecie i „Facebooku”. Wyjść na balkon, popatrzeć na gwiazdy i  spróbować zneutralizować swoje serce i umysł.

…Tak mówi Pan: Przystańcie na drogach i patrzcie, pytajcie się o odwieczne ścieżki, która to jest droga do dobrego i chodźcie nią, a znajdziecie odpoczynek dla waszej duszy!… Ks. Jeremiasza 6:16 Niestety, stres związany z życiem codziennym, a szczególnie zawodowym, ograbia nas z tego błogiego stanu i zamiast pokoju mamy niepokój; zamiast poczucia bezpieczeństwa, zmaganie się z lękiem o jutro i strach o przyszłość.

Oto pewne statystyki pozbierane w Internecie (sprzed kilku lat): 63% Polaków pracuje więcej niż 8 godzin dziennie; 1,2 miliona Polaków ma więcej niż jedno zatrudnienie; najwięcej czasu spędzają w pracy Koreańczycy - 2390 godzin rocznie; Polacy - 1984 godzin rocznie.

W Japonii z powodu przepracowania umiera kilkadziesiąt tysięcy osób rocznie. Zjawisko to ma swoją nazwę - karoshi. (Japończycy chcieli mieć 10-dniowy system pracy. Nieliczenie się z mądrością Stwórcy wielu przypłaciło życiem.)

Naprawdę! - nasze ciała nie zostały stworzone to tego, aby pracować w tak bezlitosnym systemie; żyć w takim stresie i tempie.

Rutyna

Każdy z nas wykonuje codziennie szereg powtarzających się czynności i wyznaczonych zadań. Nazywa się to rutyną. Żydowski filozof i teolog, Abraham Heschel (ur. w Warszawie) twierdzi: Rutyna czyni nas odpornymi na cuda. Jest w tym wiele prawdy. Jeśli pozbawimy nasz rozum możliwości rozmyślania nad życiem, zachwycania się chwilą, to pozwolimy, aby strach o „chleb codzienny” pozbawił nas chociażby poczucia tego, jak bardzo cenni jesteśmy w oczach Bożych i jak wiele dla Niego znaczymy. I jak piękny może być świat wokół nas - łącznie z ludźmi, którzy żyją obok.

Kiedy praca staje się dla nas ciężarem, brzemieniem - to nie daje nam satysfakcji; powoduje frustrację i prowadzi do wypalenia i depresji. Zaczyna brakować nam celu i motywacji.

Każdy z nas potrzebuje odpoczynku, który jest swego rodzaju antytezą do tego, co wykonuje przez cały dzień. Ci, którzy są zaabsorbowani „pracą umysłową”, potrzebują takiego hobby czy takich zajęć, które pozwolą im się poruszać, popracować rękami i które sprawią im przyjemność. I odwrotnie, ci, którzy pracują ciężko fizycznie, cieszą się, kiedy mogą odpoczywać biernie - poczytać książkę, zapisać się na jakiś kurs językowy czy nawet poukładać puzzle. Ci, którzy pracują z ludźmi, w warunkach podwyższonego stresu, na pewno znajdą przyjemność w zajmowaniu się ogródkiem lub na spędzaniu czasu na takich aktywnościach, które pozwolą im spędzać czas w odosobnieniu. Ci natomiast, którzy pracują samodzielnie, w pojedynkę - chętnie spędzą swój wolny czas w gronie przyjaciół.

Każdy z nas potrzebuje być całkowicie „wyautowany” ze swojego trybu pracy, chociażby na chwilę każdego dnia. Na dzień lub dwa w tygodniu i przynajmniej na tydzień lub dwa w ciągu roku. To jest podstawa do zachowania w życiu zdrowego balansu!

Musimy też uczyć się nowych sposobów odpoczynku, relaksu. To nie ma być nic-nie-robienie. Tomasz a’ Kempis napisał: Nigdy nie bądź całkiem bez zajęcia, lecz - albo czytaj, albo pisz, albo módl się, albo rozważaj, albo zajmij się jakąś pracą dla dobra wspólnego. To dobra rada - niejednokrotnie  ją sprawdziłam.

Pamiętaj, abyś dzień święty święcił - kilka słów o sabacie

Sabat, to po prostu odpoczynek od pracy. Oto, co o odpoczynku napisał  teolog ewangelicki, prof. Witold Benedyktowicz w książce „Co powinniśmy czynić”: Praca nie jest celem dla siebie. Jest środkiem zapewnienia człowiekowi egzystencji. […] Człowiek powinien stawiać rozsądne granice swoim potrzebom i swojej aktywności. To przykazanie Dekalogu ma nie tylko sens religijny: poniechanie pracy w dniu świętym, by w szczególny sposób poświęcić go chwale Bożej. Sens tego przykazania jest o wiele szerszy, jest on etyczny, społeczny, ekonomiczny i głęboko humanistyczny. […] Praca jest przykazaniem, ale i odpoczynek jest przykazaniem. Przykazanie to ustanawia pewien rytm, rytm pracy i odpoczynku. Ma ono sens społeczny: człowiek potrzebuje rekreacji, odnowy sił, by mógł na nowo, skutecznie podjąć pracę. […] Ważnymi współczynnikami odpoczynku są przyjemność i zabawa. Nie ma biblijnych podstaw do eliminowania przyjemności z życia.

Bardzo spodobało mi się to, co na ten temat napisał Tomasz Bogowski (politolog, teolog prot., felietonista): Dzień święty czyli szabat, czyli po naszemu dziś - chill out. Chill out, czyli wyluzowanie się, odpoczynek od codziennych zajęć, obowiązków, zadań do wykonania. Wydawałoby się, że człowieka nie trzeba długo namawiać, żeby odpoczął. A jednak! […] Wyjątkowo właśnie w XXI wieku, a już szczególnie w dużych aglomeracjach możemy zaobserwować pęd, pośpiech, gonienie czegoś. Po co w takim razie dzień odpoczynku, kiedy na topie są takie słowa jak ‘wydajność’ oraz ‘sukces’. […] Robimy po dwa fakultety, pracujemy na kilka etatów, rozpoczynamy kursy i szkolenia. Za mało jest dni w tygodniu, żeby to wszystko ogarnąć, a jednak Bóg nie zmienia swojego Słowa, aby się dopasować do naszego trybu życia. To my mamy się dopasować do Niego! Bóg wie, że łatwo nam, ludziom się zajechać. To trudne wyłączyć telefon, komputer, nie myśleć o zadaniach do wykonania, ale jak bardzo jest to też wyzwalające! Jeśli tak zrobisz, to uda ci się od poniedziałku wystartować do swoich zajęć z nową, ośmielę się powiedzieć ponadnaturalną energią. Tylko spróbuj, odetnij się, wyluzuj. […]  Czy jesteś gotów jedną siódmą swojego życia oddać szczególnie Bogu i po prostu odpoczywać sobie w Nim? Spróbuj, bo bez tego naprawdę daleko nie zajedziesz. To Bóg jest siłą, inspiracją, energią i odpoczynkiem, którego nie da nawet najlepszy napój energetyczny ani najwygodniejsza kanapa.

Podsumuję to wszystko tak: Jeśli nie potrafisz odpoczywać, nie masz pomysłu na ucieczkę od rutyny, na zwolnienie codziennego tempa, na korektę listy priorytetów to zrób choć tę jedną rzecz - pamiętaj o dniu sabatu (Exodus 20:8-11).

***

Artykuł został napisany na zamówienie czasopisma "Teraz i Zawsze" / sierpień 2012.